Web’in Geleceği: Anlamsal Web

Anlamsal (Semantik) Web, World Wide Web’in en önemli gelişmelerinden biri olarak duyuruldu. Bu gelişimin sadece mühendisler tarafından sürdürülmesi imkansız. Konunun sosyal bilimcilerin de anlaşılması ve buna katkıda bulunması gerekiyor.

Anlamsal (Semantik) Web, World Wide Web’in en önemli gelişmelerinden biri olarak duyuruldu. Bu gelişimin sadece mühendisler tarafından sürdürülmesi imkansız. Konunun sosyal bilimcilerin de anlaşılması ve buna katkıda bulunması gerekiyor.

Küreselleşmenin etkisi ve teknolojinin yaygın kullanımı sayesinde bilgiye olan ihtiyaç artmaktadır. Bilgisayar-insan-işletme birlikteliğinin artması, web teknolojilerinin yaygınlaşması, bilgiyi üreten ve tüketen tarafların çoğalması ve karar vermeyi destekleyen süreçlerin karmaşıklığı, bilgiye olan ihtiyacısürekli artırmaktadır.

Bilgi yoğun olarak web ortamında üretilmekte ve üretilen bilgiye web üzerinden erişilmektedir. İnternet kullanımındaki artış ve dünyanın her yerindeki bilgi üreticileri sayesinde, web üzerinde farklı biçim, dil ve içerikte milyonlarca sayfalık doküman varlığını sürdürmekte, insanlar tarafından kullanılmayı beklemektedir. Bu süreç bilginin önemini artırırken, aynı zamanda bilginin miktarının da artmasına neden olmaktadır.

Web’in yapısal özelliği gereği, web üzerindeki bilgiler insanların anlayabileceği şekilde tasarlanmış ve sunulmuştur. Bilginin anlamının anlaşılması ve bilgiler arasında anlamsal ilişkilerin kurulmasında bilgisayarlar doğrudan yer almaz. Bu da üretilen bilgilerin sadece insanlar tarafından anlamlandırılması anlamına gelmektedir.

Teknolojik olarak mevcut web ortamında sunulan içeriğin bilgisayarlar tarafından anlaşılabilir olması zordur ve bu durum yeni bir yaklaşımı zorunlu kılmaktadır.

Bu sorunu dile getiren ve bir çözüm önerisinde bulunan çalışma, Tim Berners-Lee tarafından 2001 yılında bir vizyon çalışması yapıldı. Buna göre “WWW’in hedeflerinden biri de, sadece insan-insan iletişimini düzenlemekle yetinmeyerek, bu sürece makinaların da katılabilmeleri ve yardımcı olabilmeleri” fikri üzerine olacaktı. Bu vizyon, Anlamsal Web olarak adlandırılan ve web ortamında bulunan, sadece insanlar tarafından anlamlandırılan farklı biçimlerdeki milyonlarca bilgi kümesinin bilgisayarlar tarafından işlenerek anlamlandırılmasını ön görüyor ve en iyi bilgiye nasıl erişileceği konusunda çalışmaları başlatıyor, gelişecek olan yeni bir araştırma alanının başlamasına neden oluyordu.

Anlamsal Web; bilgi bilimi, enformatik ve yazılım mühendisliği alanında faaliyet gösteren bilim insanlarının çalışma alanı olduğu kadar, sosyal alanlarda bilgi üreten ve tüketen bilim insanlarını da ilgilendirmektedir. Çünkü, bu vizyonun hayata geçmesi ve faydaya dönüşmesi, ancak ve ancak sosyal bilimler alanında faaliyet gösteren kişilerin de gelişmeler hakkında bilgi sahibi olması ve katılımı ile mümkün olabilecektir.

WORLD WIDE WEB

Hangi açıdan ölçümleme yapılırsa yapılsın, günümüzde World Wide Web (WWW) çok geniş bir kullanıma sahip. Bu durum insanlık tarihindeki en önemli başarı hikayelerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. WWW okul çağındaki çocuklardan, uluslararası işletmelerin en üst karar merkezindeki kişilere kadar herkes tarafından bilgi arama ve paylaşımı için kullanılmaktadır.

Hayatımızı bu kadar çok etkileyen web’in en önemli karakteristikleri şöyle ifade edebiliriz:
- Web dağıtık bir ortamdır.
- Web dinamiktir.
- Web çok büyüktür.
- Web herkese açıktır.

Günümüzde kullandığımız web, “Web 2.0” olarak adlandırılmaktadır. Web 1.0’da bilgilerin WWW üzerinde izlenebilmesini sağlayan ve yaygın olarak kullanılan HTML sayfaları el ile oluşturulmaktaydı. Web 2.0’da ise HTML sayfaları aktifleşerek, bilgisayarlar tarafından oluşturuldu. Web’ten yararlanan pek çok kişi için bu durum yeterli olmakta ve gelinen bu nokta, web’in olgunluk çağı olarak algılanmaktadır.

Ancak mevcut web teknolojilerinin bazı önemli eksikliklerinin olduğu ve değiştirilmesi için gerekli koşulların oluştuğunu düşüncesinde olan Tim Berners-Lee önderliğindeki araştırmacılar Web 3.0’ın “Bilgili Web” (knowledgeable) olacağını ve hedefin de bilginin anlamının anlaşılmasını sağlamak olduğunu belirtiyorlar. Bunun temelinde web’in yeterli zekaya sahip olmadığı düşüncesi yatıyor.

Gerçekten de HTML bilgi gösterim dili, tasarımı gereği web sayfalarının insanlar tarafından anlaşılması temelinde geliştirilmiştir. Bir HTML sayfası başlık ve paragraflardan oluşurken, sayfanın içine resim, ses, film ve animasyon bilgisini de içeren eklemeler yapılabiliyor. Bu durum sayfanın ekranda nasıl görüneceği ile ilgilidir ve web öncesi ile karşılaştırıldığında oldukça ileri bir konumdadır.

Ancak günümüzde çok büyük miktarlardaki bilgi, bilginin üretilme hızı ve bilgiye olan ihtiyaç düşünüldüğünde, bilginin ne anlama geldiğinin anlaşılması önemlidir ve bunun insanlar tarafından yapılması da gittikçe zorlaşmaktadır. Böylelikle bilgisayarların yüksek işlem gücünden yararlanarak, bilgilerin yapılandırılacağı, verinin anlamının kendi içinde barındırılması suretiyle anlam kazanacağı ve veriler arasındaki ilişkilerin de anlamlandırılması ile sorunların aşılacağı düşünülmektedir.

Örneğin, Google, Yahoo veya MSN arama motorları kullanılarak web üzerinde yapılan bir sorgulamada, aranılan bilgi ayrı anlamları olan milyonlarca web sayfası ile eşleşebiliyor. Elde edilen arama sonuçlarından hangilerinin kullanıcının ihtiyacını karşıladığı tam olarak anlaşılmıyor. Eksik tanımlanan arama kriterleri ile yapılan sorgulamalarda ise bilgiye erişilmiyor ve daha da önemlisi neyin bulunamadığı da bilinemiyor. Sorgulama fazla arama kriterleri ile daraltıldığında ise kişinin karşısına herhangi bir bilgi kümesi gelmiyor. Ayrıca bulunan bilgilerin ne kadar doğru olduğu da ayrı bir sorun tabi ki...

Bir başka zayıflık ise karmaşık bir web işleminde, örneğin online alışveriş sırasında ortaya çıkmaktadır. Web’te satın alma işini yapan bir kişi, alacağı ürünün kodunu ve fiyatını, ürünün resmi ile birlikte algılayabilmekte, deneyimine ve bilgisine dayanarak birden fazla bilgiyi doğallıkla eşleştirebilmekte ve bu bilgilerden hızla yeni bilgiler çıkarabilmekte iken, bilgisayar benzer eşleştirmeyi ve çıkarsamayı yapamamaktadır. Bunun nedeni, HTML açısından bunların metin ve resimlerden oluşan dosyalar olması ve birbirleri ile anlamsal bağlarının bulunmamasıdır.

Web üzerindeki bu büyük bilgi alanınına daha hassas erişimlerin yapılabilmesi için, bilginin olası çıkarsamalara uygun şekilde yerleştirilmesi, çıkarsamaların bilgisayarlar tarafından yapılması ve bunların insanlar tarafından da okunabilmesi gerekmektedir. İhtiyacı cevaplayacak uzmanın bilgisayarlar olması, web’ten anlamsal bilgileri çıkarmak suretiyle, web üzerindeki büyük miktardaki veriyle anlamlı ilişkilerin kurulması tek yol olarak sunulmaktadır.

3. ANLAMSAL WEB

Tüm bu ihtiyaçlar web’in yeniden tasarlanmasını gerekli kılarken, web’in ileriye yönelik konumlandırılması Tim Berners-Lee tarafından iki ana vizyon cümlesiyle şekillendirilmiştir; “İlk olarak web, daha fazla birlikteliğin sağlanacağı bir ortam haline gelecektir, ikinci olarak da işlemlerin bilgisayarlar tarafından yürütülmesi ile web daha anlaşılır olacaktır”

Tim Berners-Lee’nin bu vizyonu, HTML verilerinin ve aralarındaki ilişkilerin bilgisayarlar tarafından anlaşılır hale getirilmesi için web’in yeniden tasarlanması anlamına gelmektedir ve Anlamsal Web (Semantic Web) olarak adlandırılmaktadır.

Anlamsal Web, günümüzde kullanılan web’in genişletilmiş halidir ve hangi bilginin anlamının daha iyi olduğu, bilgisayarlar tarafından daha iyi anlaşıldığı ve hangisinin insanların daha çok işine yaradığı hakkındadır.

Anlamsal Web’in temel amacı, iyi tanımlanmış ve ilişkilendirilmiş olan bilgilerin ve servislerin, web ortamında bilgisayarlarca okunabilir ve anlaşılabilir olmasını sağlayacak standartların ve teknolojilerin geliştirilmesidir. Anlamsal Web sadece web sayfalarındaki bilgileri kullanan bir insan-bilgisayar ilişkisi olmayıp, verinin bulunduğu diğer ortamlar olan; veri tabanları, servisler, programlar, çeşitli sensörler, kişisel araçlar ve hatta ev içindeki uygulamalara ait verilerin de işlenebileceği karmaşık bir ortamdır.



ANLAMSAL WEB’İN TEKNOLOJİK BİLEŞENLERİ

XML

XML Anlamsal Web’in en önemli yapı taşlarından biridir. Bağımsız bir kuruluş olan W3C (World Wide Web Consortium) organizasyonu tarafından tasarlanan ve herhangi bir kurumun tekelinde bulunmayan XML’in ana kullanım nedeni, organizasyon içinde ve dışında veri değişiminin sağlanmasıdır. Bu bakış açısından XML, birlikte çalışabilirlik sağlayan önemli bir araçtır.

XML dört temel konuda başarı ile kullanılmaktadır:
1. XML uygulama bağımsız veri ve belge yaratmaktadır.
2. Üst veri (meta data) ortamı için standart bir gösterim sunmaktadır.
3. Veri ve belge için ortak yapısal standartlar sunmaktadır.
4. XML sınanmış bir teknolojidir.

XML hem bir dil hem de bir teknoloji olarak, bir verinin biçimlendirilmesi, tanımlanması ve verilerin yapılandırılmasında kullanılmaktadır. Dolayısı ile veriler standart bir şekilde tanımladığından, web’te veya herhangi iki program arasında veri alışverişi kolaylaşmaktadır. Bu özellikleri nedeniyle XML, Anlamsal Web’in geliştirilmesinde önemli bir konuma sahiptir.

Web Servisleri

Web servisleri; İnternet, intranet ve extranet üzerinde XML ve standart web protokollarını kullanarak uygulama birlikteliğini sağlayan, bilgiye erişimi kolaylaştıran, tanımlayan ve bilgiyi ortaya çıkaran yazılım uygulamalarıdır. Web servisleri, uygulamalar arasında entegrasyonu ve birlikteliği sağlayarak, iş yapmayı kolaylaştıran bir yapı sunmaktadır. Örneğin, otel bulma web servisi, uçak bileti aracılığı, araba kiralama web servisi vb.

Web servisleri, iş süreçlerinin ve yazılımların entegrasyonunu sağlarken, grafik kullanıcı arayüzünden ve gösterimden tamamen bağımsızdır. Farklı bilgisayar sistemleri arasında veri alışverişini kolaylaştıran web servisleri, yazılım ürünleri için standartlar geliştirmekte ve firmalar arası ticaret (B2B), sipariş, sigorta kontrolleri, finansal bilgi paylaşımı ve tedarik zinciri yönetim sistemlerinde işletmenin sınır tanımaksızın gerçek zamanlı işlem yapmasına imkan sağlamaktadır.

Önümüzdeki yıllarda çeşitli ilgi alanlarında kullanılacak olan web servisleri, Anlamsal Web ile uyumlu hale gelerek, gerekli yapısal entegrasyonu sağlayacaktır.

Böylelikle web servisleri, Anlamsal Web vizyonunun ilk önemli uygulama alanı haline gelecektir.

ANLAMSAL WEB’İN UYGULAMA ALANLARI

Ontolojiler, B2B (işletmeden işletmeye) alanındaki bilgilerin yönetilmesi ve e-ticaret alanında önemli bir rol üstlenme potansiyeline sahiptir. Büyük elektronik ticaret gruplarının veya birlikteliklerinin standartlaşmış operasyonlar yapabilmeleri için uygulamaların anlamsal olarak bilgileri paylaşabilmesi gerekmektedir. Bu da yeni hizmet ve ürünlerle sürekli gelişen, özellikle de üretici ve dağıtıcılar arasındaki ilişkilerin organize edildiği süreçleri daha verimli hale getirmektedir. Tedarikçilerle bağlantıların ve birlikteliklerinin dinamik olarak oluşturulması, otomatik iş süreçleri, şeffaf pazarlama, ürünlerin online olarak konfigüre edilmesi gibi işletme konuları, bu değişimden en fazla yararlanacak olan süreçler olarak görülmektedir.

Örneğin UB/SPSC (Universal Standard Products and Services) ve UCEC gibi ürün ve hizmetlere uluslararası standartlar getiren ve bunların niteliklerini tanımlayan organizasyonlar, aslında yatay ontolojilerdir ve B2B süreçlerinde önemli konumları vardır.

RosettaNet gibi tüm endüstriye açık, e-iş için gerekli standartları oluşturulduğu ve iş süreçleri için ortak bir dilin sağlandığı birliktelikler, bilgi teknolojileri alanında elektronik bileşenlerin, yarı iletkenlerin tanımlandığı dikey ontolojilerdir.

Arabuluculuk, e-ticaretin önemli işlevlerinden birisidir. Hızla gelişen elektronik pazaryeri, alıcı ve satıcıları buluşturan sanal ortamlardır ve dinamik bir ekonomik değer değişim sistemini desteklemektedir. Gelişmiş arabuluculuk hizmetleri verebilmek için zengin ve esnek bir üst veri bilgisine sahip olmak gereklidir ve RDF gibi anlamsal web ile ilişkili teknolojileri kullanarak çeşitli modellemelerin yapılabileceği anlaşılmaktadır.

SONUÇ

Anlamsal Web ve Ontoloji araçlarının gelişmesi, bu alandaki uygulamaların artması, iş süreçlerinde, özellikle de B2B e-ticaret alanında yeni eğilimlerin ortaya çıkmasına yardımcı olacaktır. Web ortamında, bilgiler arasındaki ilişkilerin sağlanabilmesi ve bu bilgilerden anlamsal ilişkilerin çıkarılması, ekonomik çıktıyı yükseltecek ve önemli bir katma değer yaratacaktır. Bu süreç, tüketicilere zeki asistanlık hizmetlerinin, yeni tip aracılar tarafından sunulması ve yeni hizmet türlerinin ortaya çıkmasıyla sonuçlanacak süreçleri başlatacak, bu da yeni iş yapma biçimlerinin gelişmesine olanak sağlayacaktır.
Bunları bilmek, Anlamsal Web’in gelecekteki başarısı için gereklidir.
Çünkü, Anlamsal Web ile ilgili çalışmaların sürdürülebilmesi ve başarılı olabilmesi; bilgi bilimi, bilgisayar, yazılım ve ontoloji mühendisleri ile birlikte, kendi çalışma alanını bilen sosyal bilimcilerin ortak çalışmasını gerektiren bir dizi karmaşık süreç ile baş edilebilmesine bağlıdır.

  • Etiketler;
Yorum Yaz

Yorum yazabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor!

Yukarı Git