Bir Görsel Efekt Ustası: Emre Şan

Bu sayıda (Bkz. Sanalkurs E-Dergi Sayı: 4) Sanalkurs sayfalarında üç boyutlu çalışmaları ile adını duyurmuş Emre Şan konuğumuz oldu.

Emre Şan
Emre Şan

Bu sayıda (Bkz. Sanalkurs E-Dergi Sayı: 4) Sanalkurs sayfalarında üç boyutlu çalışmaları ile adını duyurmuş, su sıralar sinema ve televizyonlar için görsel efektler hazırlayan usta isim Emre Şan konuğumuz oldu.

Emre Şan'la 3D animasyona nasıl başladığını, başlamak isteyenlerin ne yapmaları gerektiğini, Türkiye'deki 3D sektörünü ve bu sektörün içinde bulunduğu durumu nasıl değerlendirdiğini konuştuk. Usta sanatçı sorularımızı büyük bir içtenlikle yanıtladı.

- Bilgisayarla ve su andaki mesleğinizle tanışma maceranız nasıldı diye başlayalım isterseniz.

1996 senesinde bir arkadaşım bana DOS işletim sistemi üzerinde çalışan 3D Studio Release 2 programını getirdi (14 HD disketti yanılmıyorsam) ben o zaman animasyona meraklıydım, fakat nasıl yapılabileceğini yeni yeni araştırıyordum ve bu programı öğrenebilmek İçin günde 15-18 saat bilgisayar başında kalmaya ve çözmek için uğraşmaya başlamıştım. Çözdükçe daha zevkli geldi ve mesleğimin temelleri İlk orada atıldı.

- Türkiye'nin nadir yetiştirdiği çok az sayıdaki 3D Efekt sanatçılarından birisiniz. İletişim bölümü mezunusunuz. Türkiye'de İletişim mezunu olanlar genellikle senaristtik, yönetmenlik gibi alanları seçmek istiyor. Siz neden bu bölümleri değil  de, 3D Efekt Animasyon alanını seçtiniz? Sizi bu alana yönelten en önemli faktör neydi?

Mezun olduğum meslek lisesi (Maçka Endüstri Meslek Lisesi Grafik Tasarım) dışında tahsilimin hiç bir kısmı mesleğime faydalı olmadı. Ben de liseden beri kafayı taktığım şeyi yapmaya devam ettim. Seneler sonra gördüm ki, ne mezunu olduğunuz değil, ne yaptığınız önemli bu sektörde. Mühendislik değil ki CV'mde yazan üniversite, ismine göre kariyerimi belirlesinler? Her kariyer noktası bir önceki yeri referans alarak yükseltiyor sizi. Türkiye'de bu eğitimin alınabileceği sadece tek okul var: O da Eskişehir'de Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Animasyon bölümü. Ben de tercihimi iş yaparak, yaparken öğrenerek bilgimi geliştirmeyi seçtim. Bugün ise Anadolu Üniversitesinde verdiğim seminerlerde de öğrencilere eğitimlerini devam ettirirken bir yandan da piyasaya hazır olmaları için kendilerini geliştirmeleri gerektiğini hatırlatıyorum.

- Söz buraya gelmişken, bu mesleğe yönelmek isteyen adayların en çok dikkat etmesi gereken noktalar neler sizce?

Teknolojinin hızına kapılmamak lazım. Her gün çıkan yeni yazılımlar, pluginler, yeni teknikler insanı kolayca sarhoş edebilir ve dikkat dağıtabilir. Sektörün ihtiyaçları bellidir. Bunu karşılayabilmek için her alanda mükemmel seviyede bilgi sahibi olamazsınız. Uzmanlaşmak ve branşınıza uygun alanda iyi derecede bilgi sahibi olmak için tarzınızı ve bu tarza uygun en iyi anlatım aracını seçerek bu işle başlamalısınız. Etraf her konuda %10 ilgisi olduğu için çıkardığı işin kalitesi %10′u geçmeyen arkadaşlarla dolu. İşin başında olan arkadaşlar için 3D animasyon ve compositing konusunda araştırma yapıp bu kavramların art kategorilerini inceleyerek uzmanlaşacağı alanı seçmelerini tavsiye ederim.

- Türkiye'de yetişmiş ve şu sıralar Prag'a da gidip gelen biri olarak, Türkiye'de sinema ve 3D sektörünün gidişatını nasıl değerlendiriyorsunuz? Avrupa ile kıyaslandığında ne gibi eksiklikler var?

İşimin durumuna, İstanbul'daki yoğunluğuma bağlı olarak Prag'daki şirketimle ilgili işler için birkaç aylığına orada bulunuyorum. Ama genel olarak ikametim ve işlerimin %80′i İstanbul'da. Her memlekette olduğu gibi bizim sinema sektörümüz şu an için deneme aşamasında. Görsel efekt içeren yapımların çoğalması için bazı denemeler yapılıyor ve kimi başarılı, kimi de başansız oluyor. Yatırımcıların ellerini ceplerine atıp atmamak konusunda cesaret kazanacakları bu kısım, diğer ülkelerdeki gibi zaman alacaktır; ama sonunda sektörün ihtiyacı olan arz talep dengesi kazanılana kadar sürecektir. Çünkü sinema için görsel efekt üretimi, reklam ve TV gibi sektörlerden daha başka bir kültür. Çözünürlük meselesi değil sadece olay. Film üzerinde çalışmak için bilinmesi ve deneyim kazanılması gereken pek çok şey var. Avrupa ve Amerika'nın bizden tek farkı o kültür konusunda deneyimli olmalan ve o süreci onlarca yıl önce aşmış olmalarıdır. Yoksa yetenek ve insan gücü bakımından hiçbir eksiğimiz yoktur. Yetişmiş insan bulmakta zorlanıyoruz sadece, ama o da zamanla aşılacak ve sinemada görsel efektin kullanımı, paralel olarak 3D'nin kullanıldığı diğer alanlardaki başarım oranımız artacaktır. Eksiklerin farkında olan birisi olarak üniversitelerde verdiğim, veriyor olduğum ve vereceğim ücretsiz seminerlerin sebebi de budur. Şimdiden öğrencilerin sektörde olmaları gerektikleri yeri, bu işin zorluklarını, kendilerini doğru bir şekilde nasıl eğiteceklerini aşılayabilirsem, bundan 5 sene sonra kafasının içinde kariyerini şekillendirmiş, ne yapmak istediğini çok iyi bilen ve çok iyi uygulayan genç beyinler ile bu sektörel kıskacı aşacağımızı umut ediyorum.

- Avrupa'ya göre sinema ve 3D sektörüne Türkiye'de sizce yeterli destek veriliyor mu?

Destek paradır, destek eğitimdir. Bu ikisi de bizde gıdım gıdım gidiyor. Bİzmalesef bu sektörün terminolojisini yaratan toplum değiliz ve dünyayı yabancı dil üzerinden takip etmek zorundayız. Radikal eğitim programları uygulanmadığı, bunu sinema, TV gibi sektörel eğitim olarak ele alıp üniversite ve hatta lise döneminden itibaren eğitime dahil etmediğimiz sürece mezun arkadaşlarımız kendilerine bir şeyler katıp o eğitim zamanlannı iyi değerlendirmemişlerse malesef olduğumuz yerde onlarca yıl saymak zorundayız. Piyasada yetişmiş ve işinin ehli insanların sayısı çok az. Bu kişilerle senede 2 adet sinema filmi çıkmaz bu memleketten. Artık uzmanlık eksiğimizi farkedip buna göre eğitimimizi şekillendirme zamanı gelmiştir. Avrupa'dakİ stüdyolardaki çalışma tarzı gayet oturmuş ve tıkır tıkır işlemektedir. Bizdeki bir film stüdyosu veya post-prodüksiyon stüdyosunun ticari kaygılarından dolayı bu türde hiyerarşi kurmak, insan sayısı, mekan ve maliyet olarak fazla olduğundan, genelde bu stüdyolar reklam sektörünün ihtiyaçlannı kaldırabilecek kapasitedeki kişi ve ekipmanlannı sinema filmine koşturuyorlar. İşte çıkan sonuçlar az çok ortadadır. En büyük eksiğimiz, ki bu zamanla giderilecektir, alanında uzman kişilerden oluşmuş departmanların başını koşturduğu post-prodüksiyon stüdyolarında, her süreci ile profesyonel stüdyoların yapım ve üretim stratejilerini takip eden stüdyolar kurulmamış olmasıdır. Bu konuda destek zamanla artacak, çıkan işlerin kalitesi arttıkça stüdyolar cesaretlenecek ve bu ekibin gerekliliğini kavrayacaklardır. Bu noktada sektöre giriş yapmaya hazırlanan yeni nesile
çok iş düşmektedir.

- Sizce Türkiye'de diğer ülkelerde olduğu gibi 3D sektörü için yetişmiş, iyi derecede işler yapabilen insanların sayısının çoğalması için yeterli zemin mevcut mu? Bu konuda bizim diğer ülkelerden eksiğimiz neler?

Üniversite çağındaki öğrencilerimizin %99.6 sı görsel efekt üzerine eğitim almadığı için üniversite eğitimlerini sürdürürken bir yandan da 3D ile ilgili istediği uzmanlık alanında veya compositing ile ilgili istediği alanda kendini geliştirmelidir. Şu an için İstanbul başta olmak üzere diğer şehirlerimizdeki stüdyolardan çıkan işlerin kalitesi tamamen insan gücüne ve yeteneğine bağlıdır. Bu insanların sayısı artmadığı sürece sürekli olarak o şirketten diğerine insanlar transfer olmaya ve çıkan işlerin kalitesi sabitlenmeye devam edecektir. Malesef ülkemizde geçim sıkıntısı adını verdiğimiz ekonomik mirasımız siz gençlere kaldığı İçin üniversiteyi bitirdiğinizde bunu bir meslek olarak atfetmeniz için gerekli koşulları sağlayıp sağlayamayacağınızı, bu sektörde tutunup tutunamayacağınızı düşünmek zorunda bırakılmış bir ülkede yaşıyoruz. Durum şu ki, sadece Türkiye değil, diğer ülkelere de üretim gerçekleştirecek kapasite ve altyapının gerektiğinde oluşturulmamasının tek sebebi, bunu gerçekleştirebilecek yetişmiş insan olmamasıdır. Arz ve talep her zaman birbirini dengeler. Siz bu noktada bu işi yapmaya ve uzmanlık alanınızda en iyilerden olmaya kafayı taktığınızda emin olun ki, o noktada bilginizin değerini alabileceğiniz sektör ve bu sektöre hizmet veren kuruluş sayısı tahmin ettiğinizden fazlasıdır. Tek tavsiyem, üniversite eğitiminize bel bağlamayın. Grafik tasarım mezunu veya herhangi bir bölümden mezun olmanız sektördeki yerinizi garanti etmez. Çalışmalarınıza yön verecek doğru zamanlamayı yapın ve uzmanlasın. Bir yandan sürekli iletişim halinde olacağınız sinema ve TV sektöründe ne tür işler yapıldığını takip edip o ihtiyaçları karşılayabilecek yazılım grubunda uzmanlaşsın.

- Yaptığına işler arasında sizi en çok heyecanlandıran ve hoşunuza giden iş hangisi?

Genellikle müziğini ve ses efektlerini benim kurguladığım işler daha çok hoşuma gidiyor. Çünkü yapım sırasında hangi duygunun hangi grafik ile destekleneceğine karar verirken ipler benim elimde oluyor ve bir araya geldiğinde uyum sağlamasına dikkat ettiğim daha özenli işler çıkabiliyor karşıma. Şu ana kadar beni en çok heyecanlandıran iş şu diyebilmek için 300′e yakın reklam filmi, 2 sinema fimi ve 50′den fazla TV jeneriği içinde seçim yapmam gerekiyor ve bu da imkansız. Hepsi benim çocuğum:)

- Görsel efekt konusunda ilham aldığınız, kendinize yakın hissettiğiniz sanatçılar kimler?

Görsel efekt konusunda çalışma ve uygulama tarzı farklı bir çok sanatçının işlerine rastlayıp, bulduğu çözümlerden dolayı kendilerini takdir ediyor ve sürekli iletişimde olmaya özen gösteriyorum. Ama özellikle şudur diyebileceğim insanlar yok. Avrupa ve Amerika'da 100′e yakın kişi var bu konuda çalıştığını bildiğim.

- İzlediğiniz filmler arasında görsel efekt yönünden hangi filmleri daha çok beğeniyorsunuz?

Transformers, King Kong, Hulk, Yüzüklerin Efendisi filmleri en çok hatırımda kalan ve 100 defa seyretsem sıkılmayacağım filmler'€...

- İleriki yıllarda gerçekleştirmeyi düşündüğünüz projeler var mı?

Okul açmayı istiyorum. Artık kurs mu olur, atölye mi olur, yoksa bidiğiniz akademik eğitim veren bir merkez mi olur, onu kestiremiyorum.

- Türkiye'de 3D sektörüne gözle görülür bir ilgi var ve bu ilgi gittikçe artıyor gibi görünüyor. Siz bu ilgiyi nasıl değerlendiriyorsunuz?

Ben bunu yaklaşık 10 yıldır değerlendire değerlendire bir hal oldum zaten. Sırf bu yüzden 3-4 senelik periyodlarla bu sene 3. sünü tekrarladığım Anadolu Turnesi başlığı altında 15 adet güzel, nadide Anadolu şehrimiz ve o şehirlerde bulunan üniversiteleri ziyaret ettim. Aynı şu anda bu röportajda olduğu gibi oradaki öğrencilerle de sektörün ihtiyaçlarını ve bu ihtiyacı karşılayabilecek tek kesimin genç nesil olduğunu defalarca anlattım. Amaç burada sektörün eksiklerini dile getirmekse ben o eksikleri kapatabilecek güruhu harekete geçirecek tohumları attım bile. İstanbul'da bu işe hevesli veya bu işi amatör olarak takip eden 500 kişi var ise, Anadolu üniversitelerinden mezun olacak ve bu konuda İstanbul'a gelmeyi düşünen kişilerin sayısı 5000 diyebilirim. Diğer amatör arkadaşlarının yanlannda yerlerini almasınlar ve aynı vakit kaybını yaşamasınlar diye şimdiden neler yapmaları gerektiğini, nereden başlamaları ve nasıl yetişebileceklerini anlatma fırsatı bulduğum bu seminerler vasıtası ile en azından bilgisayarın başına geçip birkaç programda eğlenceli şeyleri yapabilmek ile uzman olabilmek arasındaki farkı anlamış durumdalar.

3D sektörüne dünyanın her yerinde büyük bir ilgi var. Grafik tasarımının en popüler kültürü haline gelen 3D sayesinde artık bu üretim alanına hitap edecek onlarca sektör ve bu sektörler içerisinde kariyer sahibi olunabilecek yüzlerce pozisyon var. İstanbul'da ve diğer büyük şehirlerde oluşan ilgi biraz kuru kalabalık gibi geliyor. Çünkü sektörden habersiz, hazırlıksız ve düzensiz geliştirilen bilgi birikimi ile her programdan %10 seviyesinde anlayacak kadar ileri gidilebildiğini gözlemliyorum. Daha compositing denilen ve bu sektörde olmazsa olmazlardan olan bu kültür hakkında kimsenin fikri bile yok. Halbuki tek ihtiyaç 3D değil. Ondan daha fazla compositing sanatçısına ve bu konuda uzmanlaşmış operatörlere ihtiyaç var. Dışarıdan bakıldığında işin en şaşaalı, en zevkli kısmı, herkesin yapabileceği kolaylıkta render'lar almak, hazır pluginlerle ateş yapmak, su yapmak, onları render edip video yapmak gibi göründüğü için insanlar bu popüleriteye kapıldılar ve zamanlarını bunlarla kaybettiler. Şimdi Türkiye'de ve dünyada bu konuda çalışmalar yapıp para kazanmak isteyen insanlann bu 'kurcaladıktan ve eğlendikleri' teknik ve alet edavatların aslında toplamda bir uzmanlık etmediğini ve bir sinema filminde görsel efekt içeren tek bir planı bile bir araya getirmeye yetmediğini farketmişler ya da edeceklerdir.

Görsel efekt, alt kategorileri içerisinde onlarca farklı uzmanlık gerektiren iki büyük ana başlık altında toplanmış (3D ve Compositing). Lakin memleketimiz, birisinden az buçuk, diğeri konusunda da hiçbir fikri olmayan bir nesil yetiştirmeye çalışmaktadır. En azından benim 12 yıllık piyasa tecrübem ve üniversitelerde verdiğim seminer ve workshop'larda gözlemlediğim budur. Ben bunu yıkmak ve sağlıklı adımlarla dikkat dağıtmadan, herkesin kendi tarzına, kişiliğine ve yeteneğine uygun aracı seçerek o konuda uzmanlaşması gerektiği konusunda bu sene toplamda yaklaşık 5000 üniversite öğrencisini uyarma şansı yakaladım. Umut ediyorum ki, onlar mezun olduklarında ne yapacaklarını bilen, neyi nereden takip edeceğini, mesleklerinin gerekliliklerini nasıl yerine getirebileceklerini bilen bireyler olarak İstanbul'a veya büyük şehirlere gelirler ve bu bilgi çöplüğü içerisinde yerlerini muhafaza ederler.

- Son olarak sinema ve 3D sektöründe yer almak isteyen arkadaşlarımıza neler söylemek istersiniz?

Üniversiteye hazırlanırken bile dershaneler öğrencilerin öğrenme şekillerini anlamaya çalışır ve ona göre kişisel bir eğitim modeli uygularlar. Bu noktada bu işlerin yapılabilmesi için gerekli yazılımların isimleri çok bellidir. Bu yazılımların artık internet üzerinde sayısız İngilizce kaynağı, kimilerinin Türkçe video dersleri ve bazılarının da 5-6 tane Türkçe eğitim kitabı vardır. Bu noktada öğrenme grafiğinin başlarda düşük olduğunu unutmayıp genç arkadaşlara yılmamalannı ve sabırlı olmalarını tavsiye ediyorum. Kimi arkadaşlar PDF okumayı sevmez, gözü ağrır, kimisi video dersten birşey anlamaz, illa birisinin anlatması lazımdır, kimisi de kitapları okurken not alarak ve onu uygulayarak çözmeyi kendi sistemi olarak belirlemiştir. Çalışırken en doğru yolun hangisi olduğunu keşfedip, 'Ben öğrenemiyorum, kafam basmıyor' demek yerine, hangi şekilde algıladığını keşfetmesi gerekmektedir. Bu noktada kişisine göre ilk birkaç gün veya İlk birkaç hafta, okuduklarınızdan veya yaptıklarınızdan bir şey anlamamanız, bu işin size uygun olmadığını sanmanız gayet normaldir. Tarzınızı ve duygularınızı ifade edebileceğiniz seviyeye gelmeden böyle bir yanılsamaya düşüp öğrenmeyi bırakmayın. Zaman içerisinde ifade şekliniz, tarzınız ve kişiliğiniz ile bir bağ kuracak, anlatmak istediklerinizi dile getirebilecek yeni bir yol keşfedeceksiniz. Dahası bunu para kazanıp kısa yoldan köşeyi dönebileceğiniz teknolojik bir fırsat olarak değil, yaratmaktan ve üretmekten mutlu olduğunuz İçin yaptığınızda ilerleyebileceğiniz bir sanat olarak düşünün. Herkesin çizim yeteneği yoktur ama herkesin söyleyeceği, çizebileceği 2-3 cümle bir şey vardır. Siz elinizdeki silahın değerini bilir ve onu nasıl kullanmak gerektiğini doğru planlarsanız sizi yarı yolda bırakmaz ve sektörün insana olan ihtiyacını karşılayabilecek sağlıklı bireyler olarak sektöre dahil olursunuz. Benim niyetim ve umudum sektöre kalifiye insan ihtiyacını karşılayacak kişilerin bizlerden başkası olmadığını anlatmaktır. Bu noktada mızmızlanıp 'Neden Türkiye'de 3D animasyon filmi yapılmıyor?' demek yerine yapmanız gereken, adım adım sabırlı bir şekilde gidip o seviyede işler çıkarabilecek bir güruhun parçası olmak için çalışman izdir.

- Sanalkurs.net olarak bizlere zaman ayırdığınız için çok teşekkür ediyoruz. Çalışmalarınızda başarılar dileriz.

Teşekkür ederim.

EMRE ŞAN KİMDİR?

1979 yılında doğdu. 3D Animasyon hayatına 17 yaşında hobi olarak başladı. 18 yaşında, 3DS Max programını öğrenmek için gittiği kursta eğitmen olarak görev aldı. İnternet üzerinden katıldığı çeşitli yarışmalarda birincilikler aldı. 1999-2002 yılları arasında BRT, TV8 ve STAR televizyonlarında 3D Animatör olarak çalıştı. Bu sürede İstanbul'da ve Anadolu'da birçok üniversitede 3D animasyon ve görsel efekt konulu seminerler verdi, ileri seviye 3D animasyon alanında eğitmenlik görevinde bulundu. Birçok reklam filmi için görsel efekt ve 30 animasyon çalışması yaptıktan sonra, 2006 yılında Çek Cumhuriyetİ'nin başkenti Prag'da 3DG adlı görsel efekt firmasını kurdu.

Halen Türkiye'de ve Avrupa'da sinema ve televizyon için görsel efekt tasarımı yapıyor ve Teknoloji Televizyonu'nda 3Digi adlı görsel efekt ve 3B Animasyon programının sunucu-yapımcılığını sürdürüyor. Sanatçının hazırlamış olduğu film ve reklam çalışmalarından örnekleri web sitesinde görebilirsiniz.

Hakan Nural
Hakkında bilgi eklenecektir.

Yukarı Git