Exlibris Nedir?

Bu yazımızda exlibris ismiyle bilinen, ancak pek çoğumuzun yabancı kaldığı bir konuya temas etmek istedim.

Bu yazımızda exlibris ismiyle bilinen, ancak pek çoğumuzun yabancı kaldığı bir konuya temas etmek istedim.

Geçenlerde bir afiş dikkatimi çekti. Üzerinde "Exlibris Sergisi" yazılıydı sadece. Sergiyi anladım, fakat diğer kelime, ya onu? Tahmin edileceği üzere anlamadım ve dolayısıyla bu ikinci kelime ister istemez beni afişin önüne kadar çekti. Afişin ayrıntılarını okuduğumda grafik tasarımla az-çok uğraşan birisi olarak kendimden utandım desem yalan olmaz. Zira grafik alanında tam anlamıyla bir denizin özelliklerini bırakın, ismini bile bilmiyormuşum. Gerçi daha öncelerden bir kulak dolgunluğum olmuştu ama ne yalan söylemeli, İngilizce sözcük dağarcığım zengindir; fakat yabancı sözcükleri çok da iştahla hazmedemem. Kimbilir, belki de mesleğim icabı böyle bir alışkanlığım vardır.
Orada yazanlar tabi ki doğal olarak çok düzenli, çok bilimsel olarak aklımda kalmadı, ama farkındalığımın artması ve bu bilincin sizlerle paylaşılmasına yol açtı. Böylesine önemli bir konuyu sizlerin yıllar öncesinden hatırladığınızdan zaten şüphem yok, ama grafik alanında yeni olanlar varsa yararlı olur diye düşündüm. Evet, gelelim asıl konumuza.



Nedir bu Exlibris denen şey?

Ekslibris, kitapseverlerin, kitaplarının iç kapağına yapıştırdıkları üzerinde adlarının ve değişik konularda resimlerin yer aldığı küçük boyutlu grafik çalışmalardır. Kitabın kartviziti ya da tapusudur. İngilizce "Bookplate" olarak da bilinen Ekslibris, kitap sahibini tanıtır, onu yüceltir ve kitabı ödünç alan kişiyi geri getirmesi konusunda uyarır. Bir mülkiyet işareti, sahiplenme göstergesi olmanın yanında kitabın hırsızlığa karşı korunmasını sağlama işlevinin de olduğu söylenebilir.

Sözcük anlamı olarak "...'nın kitabı, ...'nın kitaplığına ait" veya "...'nın kütüphanesinden" anlamına gelir. (Pektaş, Hasip)

Exlibris kelimesinin dünya grafik tasarım alanında kullanımı oldukça eskilere dayanıyor. Öyle ki, en eski exlibris örneklerine papirüslerin korunduğu sandıkların dışına çakılan porselen ya da daha farklı malzemelerden yapılma levhalar olarak rastlıyoruz. Tabi ki bu örnekler oldukça ilkeldir. Yani günümüzdeki anlamıyla exlibris örnekleri değillerdir. Modern exlibris örneklerine ise ilk defa 15. yy'da Almanya'da rastlanmıştır.



Tüm bunları düşündüğümüzde elbette bizde de exlibris adına bir şeyler oluşmuş olabileceği aklınıza gelmiştir. Her ne kadar adı exlibris olmasa da, eski Türklerde "tamga" ya da bugünkü söyleyişle "damga"lara Orta Asya yazıtlarında rastlanır. 7. yy'da yazıtlara kazınan bu tamgalar bu boyutuyla bir değerlendirmeye tabi tutulduğunda gerçekten önemli bir noktada durduğumuz görülecektir. Zira bu tamgalar boyları, aileleleri temsil ediyor ve atlar, oklar, mızraklar üzerinde kullanılıyorlardı.

Selçuklu ve Osmanlı kütüphanelerindeki kitaplarda ve hatta Endülüs Emevilerinin kitaplarında da genellikle tipografik mülkiyet işaretlerine rastlanır. Bu işaretler daha sonraki dönemlerde tuğralar olarak karşımıza çıkar.

Her ne kadar görsel tasarımları batı tarzı olmasa da, bu örneklere "exlibris değildir" dememiz de mümkün müdür bilinmez.

  • Etiketler;
Ziya Kahraman
Samsun'da doğdu. Üniversite'ye kadar bu şehirde öğrenim gördü. Sonra Atatürk Üniversitesi'nde dil okudu. Türkçe öğretmenliğini bitirdi; ama eğitimci olmadı. Türkçe'yle yoğruldu dört yıl. Bu esnada yazılım dilleri kurcaladı zihnini.. HTML, PHP, ASP, CSS, Pascal.. Hepsinden bir tutam aldı, kokladı bıraktı. <P>Sonra tasarımı keşfetti. PS, AI, C4D derken grafik programlarını öğrenmeye başladı. Grafik programlarını ustalıklı kullanmaya başladı. Ama asıl işin programları öğrenmek olmadığını anlaması da çok geç olmadı. Gözünü eğitmesi gerektiğini fark etti ve tasarım kültürü üzerine kafa yordu. Grafiğin felsefesini özümsemeye çalıştı. Noktaların sadece nokta olmadığını düşünerek başladı asıl tasarlama serüveni. Önceleri yalnızca hayal kurdu, imgelerle boğuştu; zihninde tasarladı çizgileri, renkleri, şekillleri.. Sonra ekrana geçti hayaller ve ardından kağıtlara.. <P>Hâlihazırda grafik tasarımcı olarak çalışıyor. Genellikle katalog, dergi, broşür, kurumsal kimlik, logo ve ambalaj tasarımı yapıyor. Bunlar yanında 3B modelleme ve interaktif tasarım da çalışıyor. Yayınlamayı düşündüğü bir rubai kitabı, tamamlamaya çalıştığı bir şiir, bir de hikâye kitabı bulunuyor.
Yorum Yaz

Yorum yazabilmek için üye girişi yapmanız gerekiyor!

gerçekten açıklayıcı olmuş... Teşekkürler
gerçekten açıklayıcı olmuş... Teşekkürler
Bilmediğim bir şeydi Öğrenmiş Oldum Teşekkür Ederim :)
Rica ederim..
teşekkür ederim çok güzel bir anlatım
teşekkür ederim böyle güzel paylaşımlarınızın devamını diliyorum...
paylaşım için teşekür ederim hiç bilmediğim bir konuydu.
hep gördüğümüz ancak adını bilmediğimiz çok şey var aslında.bu da bnm için bunlardan iriydi öğrenmiş old.bilgi paylaşımı için tşklrr.
gerçekten bilmediğiz çok kelimeler var .teşekkürler sizee....
harika bir paylasımm

Yukarı Git